Có lẽ không phải ngẫu nhiên mà Squid Game trở thành hiện tượng toàn cầu. Dù mùa 3 đang gây tranh cãi về câu chuyện và cái kết, tui lại thấy rất hài lòng. Xem xong tập cuối là cảm hứng tràn về, khiến tui phải lục lại một số cảnh phim và hình tượng xuyên suốt ba mùa để ngẫm nghĩ. Lâu lắm rồi tui mới có lại cảm giác này sau khi xem xong một series, đến mức tự dưng khơi lại thú vui cũ, viết review linh tinh sau gần 10 năm giải nghệ vì lười biếng :))) Lâu quá không viết nhiều, câu từ lủng củng, có chỗ nào hơi dở dở ương ương, mong mọi người thông cảm.

Lần này, tui không bàn về plot của Squid Game. Thể loại survival game kiểu này quá quen thuộc rồi (Netflix còn có Alice in Borderland cũng khá ok, coi vui). Với tui, Squid Game là một case study xuất sắc về tính con và tính người, nơi các trò chơi trẻ con là phông nền để cảm xúc và bản chất con người bộc lộ. Khác với nhiều phim cùng thể loại thiên về đấu trí, Squid Game dùng những trò chơi đơn giản để kể câu chuyện bằng những duality (hai đối cực) từ tình tiết đến thiết kế khung hình, ánh sáng, màu sắc. Mỗi cảnh phim là một bức tranh tâm lý phức tạp, nơi ánh sáng và bóng tối, thiện và ác, sự sống và cái chết cùng tồn tại trong từng khung hình. Trong bài này, tui sẽ điểm lại những cảnh phim tui ưng ý nhất về mặt hình ảnh và ý nghĩa duality xuyên suốt series.

Như mọi lần: spoiler alert! Tui sẽ tiết lộ hết tình tiết quan trọng của cả 3 mùa, nếu chưa xem hết thì nên dừng lại, còn ai xem rồi mà thấy thú vị thì để lại bình luận trao đổi nhé :)))

–

–

–

–

–

–

Myung-gi vs Gi-hun trên bờ vực sinh tử (Mùa 3)

Một trong những cảnh của tập cuối khiến tui vừa lạnh sống lưng vừa phải trầm trồ là lúc Myung-gi đứng trên bờ vực, tay bế đứa con mới sinh và doạ thả xuống để đổi lấy sự sinh tồn và tiền thưởng cho bản thân. Đó là khoảnh khắc mà sự ích kỷ và tuyệt vọng bị đẩy lên tận cùng: một người cha sẵn sàng hy sinh máu mủ của mình để sống sót. Nhưng điều tui thấy đắt giá là ngay sau đó, đạo diễn lại đặt cạnh hình ảnh Gi-hun – dù vừa bị Myung-gi tấn công liên tục – vẫn cố gắng cứu lấy Myung-gi khi cả hai cùng treo mình trên bờ vực sinh tử.

Sự đối lập này được kể cực kỳ rõ qua cách máy quay focus vào khuôn mặt và biểu cảm của Myung-gi ở hai thời điểm. Khi Myung-gi gào thét, doạ thả đứa bé, camera bắt trọn gương mặt anh ta máu me với ánh mắt điên dại – một hình ảnh của “tính con”, nơi bản năng sinh tồn và lòng tham lấn át hết mọi tình cảm. Nhưng chỉ vài phút sau, khi sợi chỉ trên áo bắt đầu đứt, Myung-gi đối diện với cái chết của chính mình, máy quay lại cận vào ánh mắt tuyệt vọng lúc bám víu lấy Gi-hun. Lúc này, mọi vẻ hung ác tan biến, chỉ còn lại sự sợ hãi và yếu đuối rất người.

Sự chuyển đổi ấy – từ khuôn mặt của kẻ sẵn sàng làm điều tàn nhẫn nhất sang khuôn mặt của một người chỉ còn biết cầu xin sự sống – kể trọn vẹn câu chuyện duality trong nội tâm Myung-gi. Chỉ bằng hai cú máy cận cảnh, Squid Game đã bóc trần bản chất phức tạp của con người: có thể tàn nhẫn đến tận cùng, nhưng cũng có thể yếu đuối, tuyệt vọng và bất lực trước cái chết.

Cảnh này càng rùng mình hơn khi nhìn lại: cả Myung-gi lẫn Gi-hun đều từng trải qua mất mát và tuyệt vọng. Myung-gi, sau khi bị Jun-hee từ chối, mất sạch niềm tin vào tình yêu và con người, để rồi chọn tự huỷ hoại mình và kéo theo cả người thân. Còn Gi-hun, dù mất mát, lại cố giữ lấy phần người cuối cùng trong mình, dù biết có thể phải trả giá. Hai con người, hai cách phản ứng trước nỗi đau, hai cực đối lập.

Con dao của Geum-ja: biểu tượng của sự sống và cái chết (Mùa 3)

Một phân đoạn tinh tế về triết lý duality trong Squid Game là con dao của bà Geum-ja. Trong trò chơi trốn tìm (“Dao và chìa khoá”), con dao ấy lần đầu xuất hiện để cắt cuống rốn, đưa đứa con của Jun-hee ra đời—một khoảnh khắc sự sống mới lóe lên giữa bối cảnh chết chóc. Nhưng chỉ ít phút sau, vẫn chính con dao đó lại được bà Geum-ja dùng để kết liễu mạng sống của chính con trai mình, Yong-sik, vì không muốn con trở thành kẻ giết người vô tội. Một nhát dao, hai số phận, hai thái cực của tình mẫu tử: yêu thương đến tận cùng, và cũng tàn nhẫn đến vô hạn. Cảnh này càng day dứt khi đặt cạnh cảnh Myung-gi doạ giết con mình: nhân vật khiến người xem đồng cảm lại là người “phạm” vào tội lỗi giết con khủng khiếp nhất, còn nhân vật phản diện thì rốt cuộc lại không ra tay.

Con dao giấu trong châm cài của bà Geum-ja còn là biểu tượng cho vòng luẩn quẩn của cuộc đời trong Squid Game: ranh giới giữa cứu rỗi và huỷ diệt, giữa thiện và ác, thực sự mong manh như một sợi tóc. Một hành động, một lựa chọn, có thể vừa là khởi đầu cho sự sống, vừa là dấu chấm hết cho một sinh mạng khác.

Gi-hun vs Front Man: hai quan điểm về nhân tính (Mùa 3)

Cảnh kết phim khi Gi-hun quyết định hy sinh mạng sống để cứu đứa bé Player 222 thực sự là đỉnh cao của duality trong toàn bộ Squid Game. Tui xem mà cảm thấy rùng mình một cách thoả mãn cực kỳ, không chỉ vì quyết định của Gi-hun, mà còn vì đây là cú đáp trả mạnh mẽ nhất cho triết lý của Front Man.

Suốt cả series, Front Man (In-ho) luôn cố chứng minh rằng con người vốn dĩ ích kỷ, tàn nhẫn, và ai rồi cũng sẽ chọn bản thân khi bị dồn đến đường cùng. Anh ta tham gia trò chơi với tư cách Player 001 trong mùa 2, không chỉ để kiểm soát mà còn để “thử nghiệm” và đẩy Gi-hun vào con đường biến chất hòng tiêu diệt niềm tin vào con người của Gi-hun mà Front Man cho là vô giá trị. Đáng nói là Front Man từng ở đúng vị trí của Gi-hun: cũng bị đẩy vào lựa chọn cuối cùng, và anh ta đã chọn giết hết những người còn lại để sinh tồn, với lý do “họ chỉ là rác rưởi của xã hội, loại bỏ cũng chẳng sao”. 

Sau này, khi trở thành thủ lĩnh mới của Squid Game, Front Man vẫn gần như ám ảnh với việc phải chứng minh lựa chọn của mình là chính xác, để rồi luôn tìm cách đẩy Gi-hun vào đúng tình huống đó để xem liệu Gi-hun có trở thành một phiên bản khác của mình và lún sâu vào vũng bùn đạo đức hay không. Vũng bùn của một kẻ từng tin vào thiện lương nhưng cuối cùng lại chọn tàn nhẫn để sống sót.

Nhưng Gi-hun thì khác. Đến khoảnh khắc cuối cùng, khi chỉ còn lại anh và đứa bé, Gi-hun có ba lựa chọn: giết đứa bé để chiến thắng, không làm gì để cả hai cùng chết, hoặc hy sinh bản thân để đứa bé sống và trở thành người chiến thắng. Đạo diễn đã đẩy tình huống lên đến cực điểm: Gi-hun ôm đứa bé, nhìn thẳng vào camera, phá vỡ “the fourth wall”, không chỉ nói với Front Man, với đám VIP, mà còn nói với chính khán giả chúng ta. Anh nói: “Chúng tôi không phải là ngựa đua. Chúng tôi là con người. Con người là…” rồi bỏ lửng câu nói, trước khi tự ngã khỏi tháp và hy sinh mạng sống của mình để đứa bé trở thành người chiến thắng.

Khoảnh khắc Gi-hun nhìn thẳng vào ống kính, tui cảm giác như anh đang hỏi ngược lại từng người xem: “Rốt cuộc, con người là gì? Chúng ta sẽ chọn điều gì khi bị đẩy đến tận cùng?”. Đạo diễn cố tình để câu nói dang dở, để hành động của Gi-hun chính là câu trả lời: dù trong hoàn cảnh tuyệt vọng nhất, vẫn có thể giữ lại phần người, vẫn có thể chọn hy sinh cho người khác thay vì trở thành “quái vật” như Front Man từng nghĩ.

Chính lựa chọn đó đã khiến Front Man thậm chí lay động phần người còn sót lại trong anh ta, bằng chứng là sau cùng, Front Man quyết định cứu lấy đứa bé và rời khỏi đảo, thay vì bỏ mặc nó như một “sản phẩm phụ” của trò chơi. Một điều rất hay nữa là Gi-hun hoàn toàn tin tưởng Front Man sẽ cứu lấy đứa bé cũng là vì quá hiểu Front Man là một kẻ với triết lý và principle rất rõ ràng, nhưng chỉ là chúng ta quá khác nhau.

Cảnh cuối cùng, khi Gi-hun ngã xuống, đứa bé còn sống sót trong vòng tay của nhân vật tàn nhẫn nhất phim, là một cái kết vừa đau đớn vừa đầy hy vọng. Đó là lời khẳng định mạnh mẽ nhất: con người, dù bị dồn đến đáy cùng của tuyệt vọng, vẫn có thể chọn làm điều “đúng đắn”. 

Also, cảnh Gi-hun nhận ra Front Man là người chơi 001 phải nói là quá đã với diễn xuất đỉnh chóp của hai ông chú. Tui coi tới coi lui mấy lần vẫn thấy sướng :)))

The Recruiter: cuộc chiến nội tâm giữa triết lý và cảm xúc (Mùa 2)

Squid Game mùa 2 khởi đầu đầy hấp dẫn với trò “bánh mì và xổ số” của The Recruiter (Gong Yoo thủ vai). Nhìn qua thì đây chỉ là một trò đùa ác ý: phát cho người vô gia cư hai lựa chọn, ổ bánh mì hoặc vé số cào, rồi đứng quan sát họ chọn như một nhà khoa học đang “thí nghiệm” xã hội. Nhưng càng xem kỹ, tui lại nghĩ đây là cách đạo diễn phơi bày duality nội tâm của The Recruiter: vừa là kẻ thao túng tàn nhẫn, vừa là một con người còn sót lại chút nhân tính và tự căm ghét chính mình.

Ở bề nổi, The Recruiter đại diện cho triết lý utilitarian cực đoan, xem những người nghèo, nợ nần là “rác rưởi” của xã hội, đáng bị loại bỏ để xã hội tốt đẹp hơn. Trò chơi bánh mì và xổ số là cách anh ta kiểm nghiệm giả thuyết này: liệu khi bị dồn đến đường cùng, con người sẽ chọn tham lam (vé số) hay chọn điều hợp lý (ổ bánh mì)?

Khi chứng kiến đa số đều chọn vé số, The Recruiter không hề vui mừng. Cảnh anh ta đạp nát những ổ bánh mì còn sót lại là một cú twist tâm lý—vừa tức giận, vừa thất vọng, vừa như muốn trút bỏ sự tự căm ghét bản thân. Sâu thẳm, anh ta như vẫn mong con người sẽ chọn điều tốt hơn, nhưng thực tế luôn làm anh ta thất vọng.

Điều khiến nhân vật này cuốn hút là diễn xuất của Gong Yoo. Anh thể hiện hai trạng thái cảm xúc đối lập trên cùng một gương mặt: một nửa mặt lạnh lùng, kiêu ngạo; nửa còn lại lộ rõ sự chán chường, bất lực và day dứt. Đôi mắt của Gong Yoo cũng “đóng hai vai”: một bên ánh lên vẻ thách thức, bên kia lại như muốn khóc. Sự bất đối xứng này được đặc biệt nhấn mạnh trong cảnh Russian Roulette với Gi-hun, ánh sáng chiếu lên một bên mặt với cảm xúc “người”, còn nửa kia chìm trong màu đỏ tối với sự lạnh lùng của cảm xúc “con”, tạo cảm giác vừa menacing, vừa yếu đuối. Góc quay cận mặt liên tục cắt giữa hai biểu cảm, khiến khán giả bị cuốn vào cuộc đấu nội tâm của nhân vật: một bên là gương mặt lạnh băng, bên kia là ánh mắt lo âu, sợ hãi trước cái chết khi biết mình sẽ lãnh viên đạn cuối cùng (hoặc đơn giản là ổng nhận ra Gi-hun là nhân vật chính nên không thể chết ngay đầu mùa 2 được :)))).

Cách mà Gong Yoo “chia đôi” gương mặt, kết hợp cùng ánh sáng và góc máy, đã biến The Recruiter và phân đoạn Russian Roulette thành một trong những điểm nhấn đáng nhớ nhất series (nếu không muốn nói là hay nhất), dù thời lượng xuất hiện không nhiều. Đó là kiểu duality không cần lời thoại giải thích, chỉ cần nhìn vào biểu cảm và cách máy quay xử lý là đủ để thấy sự phức tạp, giằng xé và đau đớn bên trong một con người tưởng chừng đã mất hết nhân tính.

Kết

Mùa 3 vẫn còn sạn, như tui không thích storyline khá là yếu của thanh tra Jun-Ho và cảnh Cate Blanchett cuối cùng cho lắm. Ok hiểu đại ý là “Squid Game” tồn tại ở mọi quốc gia, con người ở đâu cũng tàn nhẫn với nhau đó, nhưng thực ra chỉ để mở đường cho phiên bản Mỹ đang sản xuất thôi, nhìn là biết liền hahaha.

Nhưng phải nói, cách Squid Game kể chuyện bằng sự đối lập xuyên suốt cả phim, từ nhân vật, hình ảnh đến từng lựa chọn sống còn, quá xuất sắc, đủ để lấp đi mấy chi tiết chưa vừa ý đó. Đây không chỉ là kỹ thuật kể chuyện mà còn là linh hồn của series: mỗi nhân vật, mỗi cảnh phim đều mang trong mình hai mặt đối lập, soi chiếu sự phức tạp của bản chất con người.

Squid Game không chỉ là phim trò chơi sinh tử, mà là case study tuyệt vời về con người và những lựa chọn giữa các giá trị đối nghịch: giữa sống và danh dự, giữa lương tâm và lợi ích, giữa hy vọng và tuyệt vọng. Storytelling của đạo diễn Hwang Dong-hyuk chính là thứ khiến Squid Game trở nên đặc biệt, và tui tin đó là lý do series này thành công đến vậy.

Squid Game mùa 3: 9/10
Squid Game tổng thể: series hay nhất Netflix từng làm.